Η ΣΤΑΜΑΤΑ ΤΟΥ ΧΘΕΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ...


ΑΠΟ ΤΑ ΒΟΣΚΟΤΟΠΙΑ ΚΑΙ ΤΑ ΠΕΡΙΒΟΛΙΑ, ΣΤΗ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΟΙΚΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ - ΚΑΙ ΠΑΛΑΙΟΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΑ ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΣΤΟΝ ΟΙΚΙΣΜΟ ΑΜΥΓΔΑΛΕΖΑΣ... - ΜΙΑ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΥΣΑ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ, ΠΟΥ ΑΝΑΡΤΗΘΗΚΕ ΣΤΗ ΣΕΛΙΔΑ ΤΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ ΣΤΑΜΑΤΑΣ...
- ΕΜΠΕΡΙΕΧΕΙ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΑΝΑΦΟΡΑ ΤΟΥ ΔΙΟΓΕΝΗ ΧΑΡΛΑΥΤΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ "Η ΦΩΝΗ ΤΗΣ ΣΤΑΜΑΤΑΣ"...

"Η ΣΤΑΜΑΤΑ ΤΟΥ ΧθΕΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ

Είναι γεγονός, ότι η περιοχή επάνω και κάτω Σταμάτας όπως αρχικά εμφανίστηκε το 1830, αποτελεί μια πλούσια περιοχή σε βλάστηση και είναι ουσιαστικά ο πνεύμονας της Αττικής.

Η περιοχή της Σταμάτας εκτείνεται βορείως των υπωρειών του Πεντελικού όρους (Βριλησσός) και απέχει από την Αθήνα περίπου 23 χιλιόμετρα.

Το τοπίο της Σταμάτας διακόπτεται από κατάφυτα βουνά και υψώματα με βαθιές χαράδρες και ρύακες ως και εύφορες κοιλάδες.

Οι κοιλάδες της περιοχής είναι τα Σπάτα (σε υψόμετρο 363 μ.) η Μυγδαλέζα (371 μ) και το Κουκουνάρθι ή Κουκουνάρι (388 μ) που εκαλλιεργούντο από αρχαιοτάτων χρόνων με δέντρα, αμπέλια και δημητριακά, ενώ στα γύρω δάση και βουνά ήκμαζε η κτηνοτροφία.

Το χωριό Σταμάτα ευρίσκεται επί λόφου με υψόμετρο το χαμηλότερο 366μ. Και το υψηλότερο 385μ. Τα πλούσια χώματα των καλλιεργησίμων περιοχών έδωσαν εξαιρετικής ποιότητος προϊόντα τα οποία κατέστησαν επώνυμα.

Τα περίφημα περιβόλια της Σταμάτας, γύρω από το χωριό και κατά μήκος των ρεμάτων με τα άφθονα νερά τους, απετέλεσαν το στολίδι της περιοχής και έδωσαν τα γευστικότερα προϊόντα.

Επίσης τα βοσκοτόπια – χειμερινά και θερινά – έδωσαν την ευκαιρία να αναπτυχθεί στη περιοχή η κτηνοτροφία και έτσι τα βουνά και τα ρουμάνια της να είναι γεμάτα από κοπάδια και οι φλογέρες των τσοπάνων να συναγωνίζονται η μια την άλλη, τουλάχιστον μέχρι των προ του πολέμου ετών.

Ακόμα θυμάται κανείς πως όλη η περιοχή τις εποχές του θερισμού και του τρυγητού, πλημμύριζε από ζωή και θύμιζε ένα μεγάλο πανηγύρι. Δεν είναι πολύ μακριά που στ‘ αλώνια του χωριού μαζεύονταν τα σπαρτά και ήταν δάσος οι θημωνιές που περίμεναν τ’αλωνίσματά τους.

Δεν είναι επίσης μακριά η εποχή, που ο κάμπος της Σταμάτας τον καιρό του τρυγητού γέμιζε από ζωή με τις φωνές και τα τραγούδια των τρυγητάδων και που τα βαρυφορτωμένα ζώα δημιουργούσαν συνωστισμό στα στενά μονοπάτια των χωραφιών που μετέφεραν σε καλαθούνες τα σταφύλια στα πατητήρια, όπου περίμεναν μπροστά στα τα φρεσκοπλυμένα βαρέλια να δεχτούν τη νέα σοδιά του μούστου.

Είναι γνωστό σε όλους ότι στην αρχαιότητα εδώ βρίσκονταν δύο μεγάλοι δήμοι της Αθήνας: η Ικαρία και η Πλωθεία, οι οποίοι ανήκαν στην ευρύτερη περιοχή (επαρχία) της Διακρίας, μιάς εκ των τριών περιοχών της Αθήνας. Ο πρώτος δήμος, βρισκόταν στη περιοχή Σταματοβούνι (Διονυσοβούνι), Αγριλίκι, Βρανά, Ραπεντώσα και ο δεύτερος στη σημερινή θέση της Σταμάτας.

Είναι επίσης γνωστό από τη μυθολογία , ότι ο Ικάριος, Αθηναίος άρχοντας, επειδή φιλοξένησε τον Διόνυσο και τούτο ευχαρίστησε το θεό, ο τελευταίος του δίδαξε τη τέχνη του αμπελουργού και οινοποιού, Έτσι ο Ικάριος, έγινε ο πρώτος Έλληνας αμπελουργός και οινοποιός και η περιοχή που τότε φυτεύτηκε μ’αμπέλια, παρήγαγε και παράγει τα καλύτερα κρασιά. Επίσης στη περιοχή της Σταμάτας, τοποθετείται και το αρχαίο χωρίον Εκάλη, όπου ο Θησεύς εφιλογενήθη παρά της κόρης Εκάλης, προς τιμήν της οποίας ονομάστηκε το ομώνυμο χωρίό κατά τη μετάβασή του εις τον Μαραθώνα, για την εξόντωση του Μαραθωνίου Ταύρου.

Στο χωριό αυτό υπήρχε και ο ναός του Διός. Αυτά τα δύο στοιχεία αναφέρει η μυθολογία για την περιοχή. Κατά τους ιστορικούς χρόνους, η στρατιά των Αθηναίων που αντιμετώπισε τους Πέρσες στο Μαραθώνα, στρατοπέδευσε στα βορείως και ανατολικώς υψώματα της Σταμάτας.

Η περιοχή αυτή, έχει πολλά πλεονεκτήματα από στρατηγικής και τακτικής απόψεως και αυτό είναι εμφανές, όταν κάποιος καθίσει στο ύψωμα του Προφήτη Ηλία και ατενίσει προς Βορρά και Ανατολάς του όλου χώρου θα αντιληφθεί εύκολα τα πλεονεκτήματα της περιοχής όπου εγκαταστάθηκε ο στρατός των Αθηναίων.

Τα πλεονεκτήματα που προσφέρει ο χώρος αυτός, είναι ιδανικά για αμυντικές και επιθετικές επιχειρήσεις. Από πλευράς αμύνης, ο χώρος είναι ιδανικός καθόσον έχει μεγάλο βάθος όπου εύκολα με λίγες δυνάμεις υπερασπίζεται και ταυτόχρονα παρέχει εξαιρετικές δυνατότητες αναλήψεως επιθετικής προσπάθειας. Επίσης από τη περιοχή αυτή διέρχεται ο συντομότερος δρόμος προς Αθήνας κι έτσι προσφέρεται δι’αναδιάταξη των στρατευμάτων σε πολύ συντομότερο χρονικό διάστημα σε άλλες θέσεις.

Η δύναμη των Αθηναίων και Πλαταιών, έλαβε τη διάταξη μάχης στο ημικύκλιο που ορίζεται από τη θέση Αγριλίκι Κοτρώνι, Σταυροκοράκι, εξαίρετες θέσεις για αμυντικές και επιθετικές επιχειρήσεις, έχοντας τον αντίπαλο σε χαμηλότερο πεδινό χώρο, δηλαδή στο έλος της Δρακονέρας που υπήρχε τότε εκεί και σήμερα έχει αποξηρανθεί.

Τον κάμπο του Μαραθώνα και πίσω την θάλασσα, δηλαδή πολύ δυσμενής περιοχή. Η μεγαλειώδης έκβαση της μάχης είναι γνωστή και οι νικητές της, με κορυφαίο τον Μιλτιάδη κατέστησαν αθάνατοι. Λέγουν ότι ο Μαραθωνομάχος-αγγελιοφόρος Φειδιππίδης, που έφερε στους Αθηναίους την είδηση τής περιφανούς νίκης του στρατού τους επί των Περσών στον Μαραθώνα, χρησιμοποίησε το δρόμο Βρανά-Αφορεσμός-Σταμάτα-Κηφισιά-Αθήνα, ο οποίος ήταν ο συντομότερος και θεωρήθηκε έτσι ο δρομέας προς τιμήν του οποίου καθιερώθηκε ο Μαραθώνιος. Τον ίδιο επίσης δρόμο χρησιμοποίησε ο μεγάλος στρατηγός Μιλτιάδης για να αναδιατάξει τη δύναμή του όταν μετά τη καταστροφή των Περσών και την επιβίβαση τους εις τα πλοία με πανικό, υπέθεσε ότι κατευθυνόμενοι προς Σούνιο θα προσέβαλαν την Αθήνα από το Νότο.

Λέγεται ακόμη, ότι ο μαραθωνομάχος της νίκης των Αθηναίων Φειδιππίδης, κάθησε να ξαποστάσει (σταμάτησε) στη περιοχή της Σταμάτας και έτσι απ'αυτή την αιτία η Σταμάτα έλκει την ονομασία της.

Η περιοχή ή το χωριό Σταμάτα για πρώτη φορά αναφέρεται μ'αυτό το όνομα στο πωλητήριο συμβόλαιο των τουρκικών ιδιοκτησιών της περιοχής Αττικής σε Ελληνες το 1830 όταν οι Τούρκοι αναγκάστηκαν να αποχωρήσουν.

Τότε στη περιοχή υπήρχαν δύο τσιφλίκια. Εκείνο του Διονύσου και εκείνο της επάνω και κάτω Σταμάτας. Το τσιφλίκι του Διονύσου επωλήθη τότε από τους Τούρκους, στον Έλληνα Ιωάννη Παπαρηγόπουλο και το της Σταμάτας στον Ανδρέα Λουριώτη.

Το 1872 τα δασοκτήματα πλέον Διονύσου και Σταμάτας περιέρχονται στην Ευφροσύνη σύζυγο Δημητρίου Σούτζου και για πρώτη φορά γίνεται ενοποίηση των δύο αυτών δασοκτημάτων.

Το 1883 περιέρχεται ως ενιαίο δασόκτημα στον Ασημάκη Ηλιόπουλο μέχρι το 1925, οπότε έγινε αναγκαστική απαλλοτρίωση των καλλιεργησίμων εδαφών υπέρ των ακτημόνων κατοίκων της περιοχής.

Το όνειρο έτσι πολλών γενεών υλοποιείται και οι μέχρι πρότινος κολίγοι έγιναν οι ίδιοι κύριοι της γης που αυτοί και οι πρόγονοί τους είχαν ποτίσει με δάκρυα, ιδρώτα και αίμα.

Έκτοτε και δεδομένου ότι όλοι σχεδόν οι ακτήμονες κάτοικοι έχοντας αποκτήσει βιώσιμη έκταση (αστική και αγροτική), ήταν φυσικό να προχωρήσουν στη ταχεία ανάπτυξη της περιοχής, που ομολογουμένως ήταν θεαματική και έφθασε στη σημερινή της μορφή.

Αυτή η φιλότιμη προσπάθεια που κατέβαλαν οι Σταματιώτες αφ'ότου έγιναν νοικοκυραίοι, ευνοήθηκε και από το γεγονός ότι στη περιοχή εγκαταστάθηκαν μόνιμα πρόσφυγες από τη Μ.Ασία, οι οποίοι με τα στοιχεία προοδευτικότητας που έφεραν μαζί τους, συνέβαλαν αποφασιστικά στη προσπάθεια όλων για τη μέγιστη δυνατή ανάπτυξη της περιοχής.

Αρχικώς, κατά τη σύσταση του Νεοελληνικού κράτους, η όλη αυτή περιοχή υπαγόταν διοικητικά στην ενιαίο Δήμο Μαραθώνος, με έδρα την ομώνυμη σημερινή Κοινότητα.

Στη συνέχεια, δημιουργήθηκε η κοινότητα Σταμάτας, στην οποία συμπεριλαμβάνονταν οι σημερινές περιοχές Δροσιάς, Ροδόπολης και Διονύσου.

Το 1950 αποσπάσθηκε τμήμα της περιοχής και έγινε η σημερινή κοινότητα Δροσιάς.

Πριν λίγα - σχετικά - χρόνια αποσπάσθηκαν κατά σειρά και άλλα ανάλογα τμήματα της περιοχής και έγιναν οι κοινότητες Ροδόπολης (Μπάλας) και Διονύσου. Έτσι λοιπόν μεχρι το τέλος του 2009, είχαμε τις τέσσερις αυτές κοινότητες εκ των οποίων η Σταμάτα κατέχει το μείζον τμήμα της όλης περιοχής και αριθμεί περίπου 2.500 κατοίκους, ενώ το 1920 είχε μόνο 327.

Από τις αρχές του 2010 όμως σε εφαρμογή του Νόμου "Καλλικράτης" συνενώθηκαν με την κοινότητα Κρυονερίου και τους Δήμους Άνοιξης και Αγ. Στεφάνου και δημιουργήθηκε έτσι ο ενιαίος Δήμος Διονύσου με έδρα τον Αγ. Στέφανο.

Η Σταμάτα είναι πεντελική κοινότητα και αποτελεί το οικιστικό τέρμα στα βορειοανατολικά της Αθήνας. Περιβάλλεται από το καταπράσινο τοπίο του Πεντελικού όρους, ενώ ορισμένες γνωστές συνοικίες της περιοχής είναι ο Εύξεινος Πόντος, η Προκόνησος, η Αμυγδαλέζα και τα Σπάτα. Η έκτασή της αποτελείται απο 30.000 τετρ. χιλιόμετρα. Βρίσκεται 4 χιλιόμετρα νότια της Λίμνης του Μαραθώνα, στις βόρειες πλαγιές του Πεντελικού όρους, σε υψόμετρο 370 μέτρα.

Ο οικισμός Ραπεντώσα εκτείνεται νότια της Σταμάτας, σε ορεινή περιοχή, πάνω στο δρόμο Εκάλης-Νέας Μάκρης.

Όταν η κοινότητα πρωτοκατοικήθηκε είχε αγροτικό χαρακτήρα και μόλις τα τελευταία χρόνια, με την ολοένα αυξανόμενη οικιστική ζήτηση στην Αττική, άρχισε σιγά σιγά να αποκτά οικιστικό χαρακτήρα.

Η περιοχή της κοινότητας είναι κατάφυτη και αποτελεί σημαντικό τόπο παραθερισμού για τους κατοίκους της πρωτεύουσας.

Στη θέση Αμυγδαλέζα έχουν ανασκαφεί ερείπια παλαιοχριστιανικών οικιών και τρίκλιτη βασιλική (τέλη 5 ου αι.). 

Ο πληθυσμός της κοινότητας μεταβάλλεται τις τελευταίες δεκαετίες ως εξής: 689 (1981), 1635 (1991), 2475 (2001).

Οι όμοροι δήμοι είναι απο τα δυτικά ο Άγιος Στέφανος και η Άνοιξη, απο τα ανατολικά ο Μαραθώνας, απο τα νότια η Δροσιά και η Ροδόπολη και απο τον βορρά η λίμνη Μαραθώνος. Διοικητικά υπάγεται στη νομαρχία Ανατολικής Αττικής.

Πολιούχος της Σταμάτας είναι η Κοίμηση της Θεοτόκου, Ιερός ναός που πρωτοχτίστηκε τον 17ο αιώνα και αργότερα ανακατασκευάστηκε. Σταμάτα είναι πεντελική κοινότητα και αποτελεί το οικιστικό τέρμα στα βορειοανατολικά της Αθήνας.

Ο οικισμός Ραπεντώσα εκτείνεται νότια της Σταμάτας, σε ορεινή περιοχή, πάνω στο δρόμο Εκάλης-Νέας Μάκρης. Όταν η κοινότητα πρωτοκατοικήθηκε είχε αγροτικό χαρακτήρα και μόλις τα τελευταία χρόνια, με την ολοένα αυξανόμενη οικιστική ζήτηση στην Αττική, άρχισε σιγά σιγά να αποκτά οικιστικό χαρακτήρα. Η περιοχή της κοινότητας είναι κατάφυτη και αποτελεί σημαντικό τόπο παραθερισμού για τους κατοίκους της πρωτεύουσας. Ο οικισμός της Σταμάτας ανήκε μέχρι το 1912 στον τότε διευρυμένο δήμο Μαραθώνος. Με την εφαρμογή της τότε διοικητικής διαίρεσης με την οποία καταργήθηκαν οι περισσότεροι διευρυμένοι δήμοι, η Σταμάτα εντάχθηκε στην νεοσύστατη κοινότητα Μαραθώνος στην οποία παρέμεινε μέχρι το 1929. Την χρονιά αυτή η Σταμάτα αποσπάστηκε από την κοινότητα Μαραθώνος και αποτέλεσε έδρα ξεχωριστής κοινότητας στην οποία εντάχθηκαν επίσης οι οικισμοί Διόνυσος, Μπάλα (Ροδόπολη) και Ρωσσοχώρι (Δροσιά). Τα επόμενα χρόνια η έκταση της κοινότητας περιορίστηκε. Το 1950 η Δροσιά αποσπάστηκε σχηματίζοντας νέα κοινότητα, το 1965 αποσπάστηκε η Μπάλα σχηματίζοντας την κοινότητα Μπάλας (μετέπειτα κοινότητα Ροδόπολης) ενώ το 1974 ο Διόνυσος αποσπάστηκε από την κοινότητα και εντάχθηκε στην κοινότητα Μπάλας.

Στη συνέχεια η κοινότητα Σταμάτας αμετάβλητη μέχρι το τέλος του 2010 οπότε και θα καταργηθεί και θα ενταχθεί στον νεοσύστατο δήμο Διονύσου".